ANG KASAYSAYAN NG PAKIL, LAGUNA
ANG PANAYAM kay Ginoong Vito ni Monita Manalo

Ang Kasaysayan ng Pakil, Laguna ay nalathala sa pangpistang isyu ng isang pamplet na Ang Mga Santo sa Mahal na Araw sa Pakil, Laguna,  sinulat nina Inigo G. Vito, Delia Rarela Barcelona at Maria Cynthia Macabasco, JMS Printing, 1993

Nagkaroon ng pagkakataong makapanayam ni Monita Manalo si G.Inigo Vito nang isalaysay niya ang kasaysayan ng bayan ng Pakil sa guro ng Tagalog.    Si Monita Manalo ay  nagtuturo sa Departamento ng Languages and Cultures of Asia  ng Pamantasan ng Wisconsin  sa Madison at asawa ng taga-Pakil na si Felipe Balita Manalo

Ang may-akdang si G. Inigo G. Vito ay kilalang oral historian ng Pakil, Laguna.  Siya ay dating seminarista at aktibo hindi lang sa mga gawaing pangsimbahan kundi maging sa mga gawaing pangkomunidad lalo na sa bayan ng Pakil.  Nagtamo siya ng pinakamaraming boto sa halalang lokal sa Pakil at nagsilbi bilang konsehal sa Sangguniang-bayan mula 1988 hanggang 1992.

Ito ang ilang exerpts sa  pakikipanayam na ito.

ANG PANAYAM kay Ginoong Vito
ni Monita Manalo 

Monita:  Ginoong Vito, ikinagagalak at ikinararangal ko pong makilala kayo, ang kilalang-kilalang taga-salaysay ng bayan.

G. Vito:  Tuloy ka iha.  Natutuwa din ako at nagka-interes ka sa kasaysayan ng baying ito.  Alam kong bayan ito ng asawa mong si Felipe, anak ni Salus Manalo, dating Alkalde ng bayan ng Pakil at ni Vivina, ang pinsan ko.   Ngunit higit pa sa dahilang iyan, talagang madrama ang kasaysayan ng Pakil.

 Bakit po?

Isinilang ang Pakil  noong 1602.  Noon ay baryo lang ito ng Paete. Pagkatapos ay nabigyan ito ng status at naging independent noong 1676 hanggang magkarebolusyon at pinaalis ang mga Kastila noong katapusan ng ika-labingsiyam na siglo. Pagkatapos noong 1903, ibinigay ito sa bayan ng Pangil bilang isang baryo din laban sa intensiyon na ibalik  ito sa Paete.

 Sa halip na Paete po?*

Oo, sa Pangil napunta hanggang magsarili ito noong 1927. 

 Paano po nangyari ‘yon?

Magulo ang isyung ito.  Hanggang ngayon* ay may dispute pa rin kung kanino talaga ang Pakil.  Ang isang problema ay dahil sa nakasulat lahat ang mga orihinal na dokumento ng Pakil sa wikang Kastila.  Pero iilan na lang ang mga nakakabasa sa Kastile ngayon.  Isa ako sa ilang ito.  Kaya palaging may gustong magtanong, makipag-usap sa akin.  Kagaya mo ngayon na gustong malaman ang kasaysayan ng Pakil.  Ikwekwento ko na ito sa yo.

 Salamat po sa pagpapaunlak ninyo sa akin.

Ikinagagalak kong ibahagi ang kwentong ito sa ‘yo at sa mga-mag-aaral ng Tagalog at sinumang may interes sa kulturang Pilipino sa Amerika.

 Ito ang kwento ni Ginoong Vito tungkol sa kasaysayan ng Pakil.

 *taong 1995